Nhạc cổ điển ở đâu trong nền âm nhạc Việt Nam?

(TuanVietNam) - Ngoài đầu tư của nhà nước, nhạc cổ điển còn cần có sự chú ý của cả xã hội và một nền giáo dục phổ thông chú trọng đến âm nhạc - nghệ sĩ Nguyễn Trọng Linh khẳng định trong Bàn tròn Âm nhạc liên kết Việt Nam và thế giới .

Nhà báo Nguyễn Quang Thiều:

Tôi đã từng được đến xem chương trình của Nhạc trưởng Lê Phi Phi và các nghệ sĩ, nhạc sĩ Việt Nam sinh sống ở nước ngoài trở về quê hương biểu diễn. Cũng như chị Iriana đã yêu một con người Việt Nam cụ thể, hay nói rộng lớn hơn là yêu dân tộc Việt Nam và giờ đang sống ở đây. Vậy ba vị khách có thể cho biết các vị cảm nhận đâu là những cảnh báo đối với đời sống âm nhạc đương đại của Việt Nam hiện nay, đối với người sáng tác, người nghe, các khuynh hướng, sự thoả mãn nhu cầu hay đang chạy theo một cái mốt nào đó của âm nhạc?

 

Hình như báo chí Việt Nam lâu nay đã nói rất nhiều, âm nhạc của chúng ta dường như đang có những vấn đề của nó, vấn đề của người sáng tác, của người nghe cũng như những người hướng đạo cho con người đến với âm nhạc.

Vậy, nhìn một cách thiết thực nhất đối với dân tộc mình, Nhạc trưởng Lê Phi Phi anh nghĩ gì về thẩm mỹ của âm nhạc Việt Nam hiện nay, ở cả hai phía người sáng tác và người tìm đến âm nhạc để thưởng thức?

Nhạc trưởng Lê Phi Phi. Ảnh: Lê Anh Dũng

Nhạc trưởng Lê Phi Phi: Nếu nói đến người sáng tác, người làm âm nhạc thì phải nói đến sự đầu tư vào môi trường đó như thế nào. Điều đó rất quan trọng. Đầu tư về phía nhà nước có thể là kinh phí, về phía xã hội có thể là sự chú ý đối với nghề sáng tác. Chúng ta đã biết là Việt Nam có rất nhiều nhạc sĩ tài năng, nhiều thế hệ đã đi qua và ngay bây giờ trong những người trẻ cũng có nhiều người giỏi.

Vì chủ đề của chúng ta hôm nay là nhạc cổ điển nên chúng ta hãy tạm nói về nhạc cổ điển, phạm trù ca khúc và nhạc nhẹ lại là một mảng khác, có thể sẽ nói sau. Nhưng nhạc cổ điển có một vấn đề quan trọng nhất là khi người ta viết ra một tác phẩm, tác phẩm đó phải được vang lên, cho một dàn nhạc nhỏ, cho một dàn nhạc lớn, cho một giọng hát đệm đàn piano... Hiện nay ở ta hoàn toàn chưa có một kinh phí nào dành cho việc đó, hoặc rất hạn hẹp. Hội nhạc sĩ mặc dù rất cố gắng nhưng cũng còn hạn chế, tôi rất biết qua cha của mình và thông tin thường xuyên trên báo chí Việt Nam.

Khi anh viết ra một bản nhạc, nó cần được phổ biến, cần được chơi, chưa xét nó có hay hay không, nhưng ít nhất nó phải được vang lên. Còn chất lượng của tác phẩm sẽ do sự đào thải của thời gian quyết định, đời là vậy, sáng tác là vậy, đâu phải hoạ sĩ nào cả đời cũng toàn vẽ tranh đẹp đâu, có thể chỉ được một hai lần, đó là chuyện bình thường thôi. Nhưng điều thiệt thòi nhất của người viết nhạc cổ điển thính phòng ở Việt Nam là rất hãn hữu được thấy tác phẩm của mình được vang lên, được biểu diễn bằng dàn nhạc sống.

Thời đại hiện nay nhạc sĩ có thể sáng tác trên máy tính và nghe trên máy tính hay cũng chẳng thua gì một dàn nhạc, nhưng nó không có cái hồn. Nhiều khi âm nhạc biểu diễn sống là như vậy, anh có thể đánh sai một nốt, hay đánh chệch một nhịp, nhưng đấy mới gọi là biểu diễn, đấy mới gọi là nghệ thuật, nhạc không phải là máy.

Thế nên khi tác phẩm của người ta không có cơ hội được vang lên, họ không còn sự thúc đẩy viết tiếp nữa, vì người ta phải suy nghĩ: tôi viết một bản sonata, một bản concerto, giờ muốn trình diễn tôi lại phải bỏ tiền ra. Thế thì bất công quá, người ta đã bỏ bao nhiêu công sức, chất xám, trí óc để thai nghén tác phẩm, đến khi viết xong muốn công bố, trình diễn, không những không được hỗ trợ mà còn phải bỏ tiền túi ra.

Thậm chí trong nhạc nhẹ cũng vậy. Rất nhiều đêm nhạc như đêm nhạc Hoàng Vân, đêm nhạc Huy Du…, nếu không có quan hệ, hay xin được tài trợ tốt thì sẽ không bao giờ thực hiện được. Tất nhiên đất nước mình vẫn còn đang ở trong giai đoạn đổi mới, biến chuyển, nền kinh tế thị trường ảnh hướng rất lớn. Không phải cứ ở Việt Nam, tất cả các nước Đông Âu cũ khi thay đổi hệ thống cũng chịu chung tình trạng đó.

Chính phủ, nhà nước, khi bỏ ra từng này tiền để làm cầu, làm đường, ít nhất cũng nên bỏ ra từng đó để đầu tư cho văn hoá. Không phải là Chính phủ mình chưa làm điều đó, nhưng tôi có cảm giác là có những cái cần thì chưa được đầu tư, có những cái tạm thời chưa cần thiết lắm thì lại được đầu tư.

Thế nên điều khó nhất là được chơi những tác phẩm mình sáng tác, để thúc đẩy và có thêm thu nhập. Vì suy cho cùng đó là một nghề. Mọi người cứ luôn hỏi tôi anh làm việc đó là vì đó là nghề của anh hay vì anh yêu âm nhạc, anh tử vì đạo, không cần gì hết ngoài việc anh được chỉ huy. Mọi người đừng quên rằng việc chơi piano của Nguyễn Trọng Linh, của Iriana và việc làm nhạc trưởng của tôi cũng là nghề như bao nghề khác. Nghĩa là người ta cũng phải kiếm sống được bằng nghề đó. Ở Việt Nam hiện nay, tuy đời sống của anh em trong các đơn vị làm nghệ thuật, ở đây là nhạc cổ điển, cũng đã đi lên rất nhiều nhưng cảm giác là vẫn chưa đủ.

Nhà báo Nguyễn Quang Thiều và các vị khách tham gia Bàn tròn. Ảnh: lê Anh Dũng

Cách giải quyết như thế nào? Ở Macedonia, trong bao nhiêu đơn vị nghệ thuật biểu diễn, người ta chỉ chọn ra đúng 3 đơn vị quốc gia, toàn bộ chi phí, kinh phí, lương có chế độ biên chế đến tận lúc về hưu, luôn được nhà nước bao cấp và lương cao hơn. Vì trong quy định về lương của Bộ LĐ, không thể một người chơi trong dàn nhạc quốc gia lại lĩnh lương bằng một anh thuộc đoàn văn công cấp tỉnh. Ở Việt Nam mình thì tất cả như nhau, như vậy thì không được.

Trong một cách suy nghĩ, nếu Bộ VH-TT-DL và Chính phủ có thể chọn ra một số đơn vị có tầm hơn, thực ra mình không bao giờ đưa lên bàn cân là ai hay hơn, ai dở hơn, nhưng công sức để đào tạo một nghệ sĩ nhạc cổ điển rất tốn kém, nên tốn đây là tốn tiền của Chính phủ, nhà nước chứ không phải của ai cả, học 20 năm cơ mà. Đầu tư lớn như vậy mà sau đó lại không đầu tư tiếp, không hỗ trợ tiếp thì làm sao có thể phát triển được.

Nhà báo Nguyễn Quang Thiều: Thưa nghệ sĩ Iriana, theo chị, vì sao rất ít nhạc sĩ Việt Nam viết giao hưởng, so với số lượng nhạc sĩ chúng ta có, so với số lượng ca khúc mà chúng ta viết ra hay soạn những bản nhạc không lời. Và vì sao các bản nhạc giao hưởng Việt Nam ít được biểu diễn trước công chúng hay các chương trình truyền hình phát thanh hay các phương tiện truyền thông khác?

Nghệ sĩ Iriana Skoliakova Bui: Tôi cũng nghĩ như anh Phi Phi vừa nói xong là rất khó để sáng tác xong lại phải thuê dàn nhạc, in bài ra cho dàn nhạc đọc, khá là mất thời gian. Chắc nhiều người chưa có điều kiện để làm điều ấy, vì viết cho dàn nhạc giao hưởng khó hơn là viết cho piano. Tôi rất thích chơi các bản nhạc Việt Nam viết cho đàn piano và cũng tự sáng tác một chút về chủ đề Việt Nam. Có rất nhiều người nước ngoài nghe nhạc Việt Nam nên nếu các nhạc sĩ không biết nhiều thì người nước ngoài sẽ khó hiểu nhạc Việt Nam.

Nhà báo Nguyễn Quang Thiều: Cám ơn chị, đó là một lý giải hoàn toàn chính xác. Thưa anh Nguyễn Trọng Linh, có thể hiện thực về nền âm nhạc Việt Nam thì tôi biết nhiều hơn anh, hơn cả nhạc sĩ Lê Phi Phi và tôi thấy là chúng ta dùng rất nhiều tiền cho các phong trào quần chúng, tất nhiên nó cung cần trong một khía cạnh nao đó, nhưng chúng ta lại quên, lại rụt rè với những đầu tư cho những phần khác như anh Lê Phi Phi vừa nói.

Điều này đúng, sáng tác được một bản giao hưởng rồi đem biểu diễn không chỉ cần một ca sĩ hay một cây ghita mà cần một dàn nhạc rất công phu để đem đến cho công chúng, không thể làm trong một sớm một chiều, không thể làm một cách vô trách nhiệm. Anh đồng ý với quan điểm đó không, và anh còn có cách nhìn nhận nào nữa vì sao các nhạc sĩ Việt Nam sáng tác giao hưởng rất ít, hoặc có thể họ sáng tác để đó mà chúng tôi không được biết, truyền thông không nói đến và những người yêu âm nhạc không được nghe hay là một lý do gì khác nữa?

Pianist Nguyễn Trọng Linh. Ảnh: Lê Anh Dũng

Nghệ sĩ Nguyễn Trọng Linh: Tôi thì hoàn toàn đồng ý với ý kiến của anh Phi và Iriana về điều đó nên tôi không muốn nhắc lại nữa. Nhưng có một điều tôi muốn đặt ra là sự nhìn nhận giá trị của nhạc cổ điển, vị trí chúng ta đang đặt nhạc cổ điển trong nền âm nhạc của đất nước là ở đâu. Quay trở lại với marketing, tuỳ vào giá trị của điều mà chúng ta muốn đầu tư chúng ta sẽ quyết định đầu tư bao nhiêu, cái gì có giá trị nhiều hơn sẽ được đầu tư nhiều hơn, cái gì giá trị ít hơn sẽ được đầu tư ít hơn. Vậy thì vị trí của nhạc cổ điển ở Việt Nam ở đâu, đáng để cho chúng ta đầu tư như thế nào?

Chúng tôi ở trong nghề, chúng tôi hiểu được giá trị công việc của mình. Để có được cái bằng trong tay, chúng tôi phải bắt đầu học từ 5 tuổi, có người bắt đầu học từ 3 tuổi. Nhưng không chỉ đơn giản là cho con tới trường, có nhiều gia đình phải tốn kém rất nhiều tiền song song với đó để giữ được cho con mình học.

Sau khi học xong, khi chúng tôi đã ra nghề, thì nơi nào đánh giá được đúng giá trị của công sức chúng tôi bỏ ra học tập để họ đầu tư cho kết quả học của chúng tôi để nó trở thành sự nghiệp. Vậy thì quay lại điều tôi nói vừa nãy, là sự giáo dục phổ thông. Nếu chúng ta hiểu được giá trị của nền âm nhạc cổ điển và thấy được đó là một giá trị không thể thiếu trong đời sống của chúng ta thì chúng ta sẽ bắt đầu sự giáo dục đó và sẽ đầu tư tiếp tục để những người sống bằng nghề âm nhạc này có thể tiếp tục phát triển.

Một điều nữa tôi muốn nhấn mạnh là điểm đặc biệt của nhạc cổ điển khác với những ngành khác. Nó cần một sự trợ giúp liên tục, vì làm nhạc cổ điển không chỉ là như anh Phi nói, đáp ứng nhu cầu giải trí của người dân, mà nó còn có những giá trị rất cao không thể đánh đổi ra tiền, không thể buôn bán. Thế nên, ở hầu hết các nước phát triển ở Tây Âu và Bắc Mỹ, nền âm nhạc cổ điển muốn sống được phần lớn phải nhờ vào những sự trợ giúp rất lớn, sự đầu tư của nhà nước, sự hỗ trợ của những cá nhân có khả năng, có điều kiện và hiểu được giá trị đó. Và tôi hy vọng điều này cũng sẽ xâm nhập vào đất nước của mình.

  • Tuần Việt Nam

Phần bốn: Làm thương hiệu cho âm nhạc truyền thống Việt Nam

* Xin bạn vui lòng gõ tiếng việt có dấu