Mỹ và Nga sẽ được mời tham gia diễn đàn chiến lược này vốn được thiết lập năm 2005 nhằm thảo luận về các vấn đề toàn cầu ảnh hưởng đến khu vực. Nhưng các chi tiết về thể thức vẫn chưa được làm rõ bởi các quan chức cấp cao của ASEAN.

Cuối tuần trước, Kurt Campbell, Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách các vấn đề Đông Á và Thái Bình Dương nói với các đặc phái viên của ASEAN tại Washington rằng Mỹ muốn trở thành một phần của Cấp cao Đông Á. Quyết định được đưa ra ngay trước thời điểm các Ngoại trưởng ASEAN bắt đầu cuộc họp kéo dài một tuần của khối để quyết định về tương lai của cấu trúc khu vực.

Trong một thời gian dài, Mỹ luôn lừng khừng về cấu trúc mới này bởi vì có quá nhiều kế hoạch và ý tưởng được đưa ra. Washington muốn đưa ra một quyết định đúng.

Điều may mắn là, sự ra đi của cựu Thủ tướng Australia, ông Kevin Rudd và cựu Thủ tướng Nhật Bản, Yukio Hatoyama đã đẩy nhanh cuộc thảo luận này. Thời điểm nằm ở trong tay ASEAN khi hai kết hoạch riêng rẽ để tạo dựng cộng đồng khu vực của hai vị cựu Thủ tướng khác với ASEAN.

Ngoại trưởng  Mỹ Hillary Clinton tại Hà Nội dự ARF. Ảnh Lê Anh Dũng.

Với Nga, đó không phải là vấn đề gì ầm ĩ. Từ lâu, Nga đã quyết định rằng tương lai của việc can dự nằm ở tư cách thành viên Cấp cao Đông Á. Trong 5 năm ròng, Nga đã chờ đợi một sự hồi đáp. Trong quãng thời gian đó, Moscow chưa bao giờ ngừng đề cập về nguồn năng lượng giàu có và các bí quyết công nghệ sẽ rất hữu ích cho ASEAN. Đó là một bí mật mở khiến một số quốc gia ASEAN có thái độ kẻ cả với Nga.

Nga đã chờ đợi 5 năm để có được sự hồi đáp từ ASEAN về mong muốn tham gia Cấp cao Đông Á. Ảnh Lê Anh Dũng.

Sử dụng Cấp cao Đông Á để can dự đối với hai ứng viên mới sẽ dễ dàng hơn cho ASEAN bởi cơ chế này đã được xây dựng rõ các luật lệ và thời gian. Do đó, không cần phải xây dựng dự thảo cho một hoặc bất kì sự bổ sung nào. Tuy nhiên, cũng như bất kì Hội nghị thượng đỉnh nào khác trên thế giới đã chỉ ra, khả năng có thể tiên đoán là một trong những khó khăn lớn nhất khi có quá nhiều lãnh đạo cùng ngồi lại và dẫn dắt cuộc đối thoại.

Điều cốt lõi là ASEAN, tổ chức giữ vai trò lãnh đạo, nên nỗ lực hơn để xác định các xu hướng mới đang nổi lên và thống nhất quan điểm và chiến lược chung ở khu vực. Đó là cách thức duy nhất để duy trì mối quan tâm của các nhà lãnh đạo Cấp cao Đông Á. Không có gì đảm bảo rằng với những lịch trình bận rộn, lãnh đạo Mỹ có thể đến dự hàng năm. Tuy nhiên, một khi Cấp cao Đông Á có một chương trình toàn diện mà tất cả các thành viên chia sẻ và có thể thống nhất, họ có thể tham dự hội nghị mà không phải gánh chịu thất bại.

Những thách thức với ASEAN khá rõ ràng. ASEAN phải trở nên năng động hơn. Kế hoạch để nhận dạng các vấn đề có những vị trí chung hoặc chương trình chung là bước đi cần thiết đầu tiên để thúc đẩy hợp tác giữa các thành viên ASEAN trong các vấn đề toàn cầu.