Bản nhạc: CHƯƠNG IV & V - GIAO HƯỞNG No. 6 “ĐỒNG QUÊ”
Tác giả: Ludwig van Beethoven
Thể hiện: Dàn nhạc giao hưởng Berlin (chỉ huy: Herbert von Karajan)
*****

Chân dung Ludwig van Beethoven Nguồn: wikipedia.org

Miêu tả ngày cuối cùng của cuộc đời Beethoven, Romain Rolland đã viết: "Đó là một ngày bi thảm. Trên bầu trời có những đám mây nặng nề... khoảng 4 hay 5 giờ chiều, những đám mây u ám khiến căn phòng tối tăm hoàn toàn.

Đột nhiên, một cơn giông tố bắt đầu với lốc và tuyết.... sấm sét khiến căn phòng rung lên, chiếu sáng nó bằng ánh phản quang của tia sét trên nền tuyết.

Beethoven mở mắt và bằng một cử chỉ hăm dọa, ông giơ cánh tay phải của mình lên trời với nắm đấm siết chặt. Vẻ mặt ông thật khủng khiếp. Tay ông rơi xuống. Mắt ông khép lại. Beethoven đã không còn nữa." 
 
Bình luận về Chương IV - Giông tố, bão táp, chương nhạc mô tả một cơn giông mùa hè gây ấn tượng mạnh mẽ trong Giao hưởng số 6 "Đồng quê" của Beethoven, Hector Berlioz đã viết: "Beethoven đã bỏ xa phía sau tất cả những gì người khác thử sáng tác trong thể loại này".

Chi tiết Beethoven giơ nắm đấm lên bầu trời giông tố trước khi trút hơi thở cuối cùng là do Huttenbrenner, người túc trực bên Beethoven đang hấp hối kể lại. Mọi suy diễn từ chi tiết này đều không thể nào chứng thực được.

Nhưng thính giả hoàn toàn có thể chứng thực được nhận định của Berlioz nếu so sánh Chương IV - Giông tố, bão táp trong Giao hưởng số 6 "Đồng quê" của Beethoven với các tác phẩm cùng đề tài của các tác giả trước ông. 
 
Giao hưởng số 5 "Định mệnh" và Giao hưởng số 6 "Đồng quê" của Beethoven được công diễn lần đầu trong cùng một buổi hòa nhạc tại Vienna vào ngày 22/12/1808.

Nếu như Giao hưởng số 5 "Định mệnh" nói về tiền định của con người, nghĩa vụ, đạo đức cao quý đối với nhân loại, cuộc chiến đấu của con người, thì Giao hưởng số 6 "Đồng quê" là một bản tụng ca tự nhiên với sự hài hòa và cân đối muôn thuở của nó. 

Bản giao hưởng số 6 "Đồng quê" là bản tụng ca sự hài hòa và cân đối muôn thuở của thiên nhiên tươi đẹp

Giao hưởng số 6 "Đồng quê" được đón nhận khá lạnh nhạt trong lần đầu công diễn, chủ yếu vì khán giả quá ấn tượng với người bạn chói lọi hơn của nó là Giao hưởng số 5 “Định mệnh”. Nhưng sau sự khởi đầu kém may mắn đó, Giao hưởng số 6 “Đồng quê” cũng trở thành một tác phẩm trung tâm trong vốn tiết mục thể loại giao hưởng.

Thay vì 4 chương như hình thức giao hưởng chuẩn mực thời đó, Giao hưởng số 6 “Đồng quê” gồm 5 chương nhạc hoàn toàn phù hợp với lời ghi chú của Beethoven là "những hồi tưởng về đời sống thôn quê... biểu lộ cảm xúc nhiều hơn là hội họa": 

Chương I - Sự bừng tỉnh của cảm xúc tươi vui khi về tới thôn quê

Chương II - Cảnh bên suối

Chương III – Cuộc họp mặt vui vẻ của dân làng

Chương IV - Giông tố, bão táp

Chương V – Bài ca mục đồng, Niềm vui sau giông bão. 
 

Beethovenhaus - nơi tác giả đã ở trong thời gian về nghỉ ở Heiligenstadt

Ba chương nhạc cuối được biểu diễn liên tục mà không có tạm nghỉ giữa các chương. Một cơn giông chợt tới giữa lúc dân làng đang tụ họp vui vẻ.

Ở Chương IV, cơn giông được miêu tả sinh động bằng các phương tiện của dàn nhạc : những hạt mưa đầu tiên, sấm rung, chớp giật, gió gào, trận mưa như trút...

Không chỉ thế, chương nhạc còn miêu tả cảm giác kinh sợ hoặc khoái trá của người chứng kiến sức mạnh của tự nhiên. 

Cơn giông tố cuối cùng cũng kết thúc với những tràng sấm thi thoảng vọng tới từ phía xa. Chương V nối tiếp ngay sau đó với một chủ đề có thể được diễn dịch như sự miêu tả về một chiếc cầu vồng.

Vạn vật lại tươi cười và người ta nghe thấy những tiếng kèn gọi bạn (horn và clarinet) của mục đồng. Bè violon hát lên một giai điệu tươi mát, quyến rũ. Cả bản giao hưởng kết thúc bằng hai hợp âm mạnh mẽ. 

Bức tranh "Beethoven ở Heiligenstadt" của Carl Schimidt Nguồn: gutenberg.com

Beethoven là một người yêu thiên nhiên và dành nhiều thời gian đi dạo ở miền quê. Theo ông, hướng về thiên nhiên không phải là sự lần trốn đấu tranh trong cuộc sống như đặc tính của những người theo chủ nghĩa Lãng mạn. Mà chính trong sự hòa hợp với thiên nhiên, con người tìm thấy nguồn sức mạnh cho những hành động mới, quả cảm, anh hùng.  
 
Giao hưởng số 6 “Đồng quê” và nhiều tác phẩm khác của Beethoven cũng vậy. Biết bao thế hệ thính giả đã được tiếp thêm sức mạnh khi nghe âm nhạc của ông. Trái tim ông có thể ngừng đập nhưng tư tưởng và nghệ thuật của ông là vĩnh cửu. 

• Ngọc Anh